Drzewa w Tiergarten mienią się wszystkimi kolorami jesieni, wyżej pogodne niebo. Jest wyjątkowo ciepło i sporo osób biega, pojedynczo lub w niewielkich grupkach. Widzę je nawet pod siedzibą premiera, kiedy wyglądam przez okno autobusu 100 jadąc w kierunku Unter den Linden. Kiedy wysiadam, czuję się prawie jak na Rejtana, bo cała ulica jest rozkopana. Księgarnię Dussmann znajduję bez trudu.

Kilka dni temu polecił mi ją Karl Forster. Karl i prof. Christoph Koch zaprosili nas na kawę pod koniec drugiego dnia kongresu. Mogliśmy wtedy powspominać, że minęło prawie ćwierć wieku od wiosny 1990 roku, kiedy pierwsza grupa Juso z Bielefeldu wracając z Majdanka zatrzymała się w Rzeszowie. Tą grupą kierowali Susanne Kramer i Karl Forster.

Teraz dzięki autostradzie Rzeszów przybliżył się do Berlina. Podróż samochodem zajęła nam wszystkiego 8 godzin, razem z tankowaniem i przerwami na kawę. Tani hotel, wyszukany przez organizatorów kongresu prawie na skraju Tiergarten, też udało się znaleźć bez trudu. A w hotelu przy śniadaniu spotykał się niemal cały kongres. Były oczywiście towarzystwa niemiecko-polskie z Hamburga i Tostedt, ale także dawni znajomi z Drezna, Bielefeldu i Berlina oraz nowi znajomi z Monachium i Saarbrücken. Imienna lista uczestników liczy prawie 6 stron. Nasza delegacja też była wyjątkowo liczna: Maryla i Leszek Więckowie oraz Sławek Schultis i ja przyjechaliśmy samochodem, Marta i Krzysiek Pisarkowie przylecieli z Krakowa, a Małgosia Noworolska przyjechała z Bremy.

Kongres obradował w siedzibie Fundacji Konrada Adenauera na skraju Tiergarten. Piątkowy wieczór 25 października przeznaczono na wręczenie dorocznych nagród polsko-niemieckiego kwartalnika „Dialog” (http://www.dialogonline.org/pl/). Otrzymali je Adam Krzemiński i organizatorka przeglądu filmów polskich w Niemczech Grażyna Słomka. Dawno nie słyszałem tylu pochlebnych słów o Polsce, jakie wygłosili przy tej okazji wybitni niemieccy politycy: poseł do Parlamentu Europejskiego i przewodniczący Fundacji Konrada Adenauera Hans-Georg Pöttering oraz była przewodnicząca Bundestagu prof. Rita Süssmuth. Z góry popatrywał z niewielkiego portretu Konrad Adenauer, dziwiąc się zapewne stwierdzeniom, jakich nie mógł słyszeć podczas swojego życia.

Sobotę wypełniły panele dyskusyjne na cztery kolejne tematy: młodzi polscy migranci w Niemczech jako pomost kulturowy, spory o historię spowodowane serialem „Nasze matki, nasi ojcowie”, Unia Europejska a kryzys państwa narodowego, promocja filmu polskiego w Niemczech. Przyznam, że zwłaszcza do drugiego z tych tematów podchodziłem z rezerwą. Wydawało się, że wszystko co istotne zostało już powiedziane. Tymczasem prof. Robert Traba trafnie wskazał na wadę w konstrukcji serialu. Sympatyczna piątka głównych bohaterów została przedstawiona jako ofiary wojny, a całe zło umieszczono na zewnątrz w postaci oficera gestapo, pod koniec tolerowanego przez Amerykanów. W tym sensie serial należy uznać za krok wstecz w stosunku do wcześniejszej głośnej wystawy o zbrodniach Wehrmachtu. Serial oglądnęły jednak miliony, a wystawę nieliczni.

Przekonująco zabrzmiał głos jednego z młodych panelistów, który powiedział mniej więcej tak: Moi rodzice urodzili się pod koniec lat czterdziestych, studiowali w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, niemiecka wina jest dla nich bezsporna. Ale kiedy próbowali wypytać dziadka o wojenne wspomnienia, ten nie chciał powiedzieć niczego. Dzięki serialowi zrozumiałem milczenie mojego dziadka.

Przypomniano też, że pierwotnie fabuła miała być inna. Jeden z głównych bohaterów miał wyjechać do USA i wrócić w amerykańskim mundurze. Zabrakło jednak funduszy i wybrano tańszą wersję. W efekcie bohater trafił na antysemitów w polskim ruchu oporu. Rzecz w tym, że żaden z twórców filmu ani żadna z osób odpowiedzialnych za jego realizację nie zwróciła uwagi na rażące błędy, oczywiste dla polskiego widza. Zdaniem prof. Traby przemawia to wyraźnie za potrzebą opracowania wspólnego, polsko-niemieckiego podręcznika historii. Dodajmy, że przydałby się także podobny podręcznik polsko-ukraiński, a zapewne również polsko-rosyjski.